YEDAM 115 nedir, kimler arayabilir?
YEDAM, Yeşilay'ın bağımlılıkla ilgili danışmanlık hizmetini yürüten birimidir. Kumar ve bahis sorunlarının yanında tütün, alkol, madde ve teknoloji bağımlılığı konularında da destek verir. Hizmet ücretsizdir ve gizlilik esasına dayanır.
Arayabilecek kişiler yalnızca sorunu yaşayanlar değildir:
- Bahis ya da kumar harcamasını kontrol etmekte zorlanan kişinin kendisi
- Eşi, anne babası, kardeşi ya da çocuğu
- Bir arkadaşı için ne yapabileceğini öğrenmek isteyenler
Sorunun bağımlılık düzeyine gelip gelmediğinden emin olmanız gerekmez. Yasal ya da yasa dışı bir sitede oynamış olmanız da fark yaratmaz; görüşmenin konusu sizin durumunuzdur. 'Emin değilim ama rahatsızım' demek aramak için yeterli bir nedendir.
Bazı insanlar aramadan önce "sorunum yeterince büyük değil" diye düşünür. Oysa danışmanlık yalnızca ağır vakalar için değildir; erken aşamada konuşmak, harcamanın alışkanlığa dönmesini yavaşlatabilir. Belirtilerin ayrıntılı listesi için kumar bağımlılığı belirtileri yazısına bakabilirsiniz.
Hangi belirtiler aramak için yeterli neden sayılır?
Kumar sorunu çoğu zaman kaybedilen tutarla değil davranışla tanınır. Aşağıdakilerden birkaçı size tanıdık geliyorsa bir uzmanla konuşmanın zamanı gelmiştir:
- Kaybettiğiniz parayı geri almak için daha fazla yatırıyorsunuz.
- Harcadığınız tutarı ya da süreyi yakınlarınızdan gizliyorsunuz.
- Kira, fatura ya da borç ödemesi için ayrılan parayı bahiste kullandınız.
- Bahis oynamak için borç aldınız ya da kredi kartından nakit çektiniz.
- Bırakmayı ya da azaltmayı denediniz, sürdüremediniz.
- Oynamadığınız zamanlarda huzursuz ve gergin oluyorsunuz.
Bu liste bir tanı aracı değildir. Tanıyı bir uzman koyar; liste yalnızca aramayı ertelememeniz gereken durumları gösterir.
115'i aradığınızda görüşme nasıl ilerler?
Hat ücretsizdir. İlk görüşme telefonda yapılır: durumunuzu kendi cümlelerinizle anlatırsınız, görüşmeci size sorular sorar ve hangi desteğin uygun olduğunu açıklar. Uygun görülürse bir danışmanlık merkezinde yüz yüze görüşme için yönlendirilirsiniz. Bulunduğunuz şehirde merkez olup olmadığını ve uzaktan görüşme seçeneğini arama sırasında sorabilirsiniz.
Aramadan önce şunları bilmeniz işinizi kolaylaştırır:
- Rahat konuşabileceğiniz, yalnız olduğunuz bir zaman seçin.
- Ne kadar süredir oynadığınızı ve son aylarda neyin değiştiğini kısaca not edin.
- Sormak istediklerinizi yazın: süreç nasıl işler, ailem bilgilendirilir mi, ne sıklıkta görüşülür.
- Her şeyi tek seferde anlatmak zorunda değilsiniz. İlk aramanın amacı tanışmaktır.
Çalışma saatleri, merkezlerin bulunduğu iller ve başvuru yolları zaman içinde değişebilir. Güncel bilgi için Yeşilay'ın resmî sayfasına bakın.
Görüşmeden sonra neler olabilir?
İlk telefon görüşmesi bir karar noktası değil, bir tanışmadır. Görüşmecinin değerlendirmesine göre farklı yollar açılabilir. Aşağıdaki tablo olası sonuçları ve sizin atacağınız adımı özetler; hangisinin size uygun olduğuna görüşmeci ve uzman karar verir.
| Olası yönlendirme | Ne anlama gelir | Sizden beklenen |
|---|
| Telefonda bilgilendirme | Durumunuz anlatılır, kaynaklar paylaşılır | Not almak |
| Yüz yüze görüşme | Bir danışmanlık merkezinde randevu | Randevuya gitmek |
| Sağlık kuruluşuna yönlendirme | Psikiyatri değerlendirmesi gerekebilir | Poliklinik başvurusu |
| Yakın için danışmanlık | Aile üyesine kendi sürecinde destek | Görüşmeye katılmak |
Tablodaki başlıklar genel bir çerçeveyi gösterir; gerçek süreç kişiye ve bulunduğunuz şehre göre değişir. Randevu sıklığı, süre ve yöntem konusunda güncel bilgiyi arama sırasında teyit edin. Başvuru sonrası tedavi süreci ve ilaç gibi tıbbi konularda yalnızca sizi değerlendiren uzmanın söylediği geçerlidir.
Aramadan önce harcamanızı nasıl dökersiniz?
Durumu rakamla görmek hem sizin hem görüşmecinin işini kolaylaştırır. Banka ve ödeme uygulamalarınızın son üç aylık hareketlerini açın, bahis sitelerine giden ve oradan gelen tutarları ayrı ayrı toplayın.
| Kalem (örnek, son 3 ay) | Tutar |
|---|
| Sitelere yatırılan toplam | 18.000 TL |
| Sitelerden çekilen toplam | 6.500 TL |
| Net kayıp | 11.500 TL |
| Aylık ortalama net kayıp | 3.833 TL |
Bu örnekte kişi 'arada kazanıyorum' diye hatırlasa da üç ayda 11.500 TL, ayda ortalama 3.833 TL kaybetmiştir. Tabloya bahis için alınan borçları ve kredi kartı nakit avanslarını ayrı satır olarak ekleyin. Sayıyı bilmek suçluluk için değil, nereden başlayacağınızı görmek içindir.
Yakınınız için aradığınızda ne yapabilirsiniz?
Kumar sorunu yaşayan kişi çoğu zaman yardım aramaya en son razı olan kişidir. Yakınlar da 115'i arayıp nasıl davranacakları konusunda destek alabilir. Görüşmeden önce şu noktaları aklınızda tutun:
- Borcu sessizce kapatmak sorunu çözmez. Ödenen borç çoğu zaman yeni bahis için alan açar. Mali destek verecekseniz parayı kişiye değil doğrudan alacaklıya ödeyin.
- Suçlama yerine gözlem anlatın. 'Son iki aydır kira gecikiyor, endişeliyim' cümlesi, 'yine kumar oynadın' cümlesinden daha fazla işe yarar.
- Kendi mali güvenliğinizi koruyun. Ortak hesapları, kefillikleri ve sizin adınıza açılmış kartları gözden geçirin.
- Kendiniz için de destek isteyin. Yakınların yaşadığı kaygı ve öfke de görüşmenin konusudur.
Yakınınız borç için sizi sahte sitelere ya da 'kaybı geri getiren' aracılara yönlendiriyorsa bunların dolandırıcılık olduğunu bilin; işaretlerini sahte site belirtileri yazısında anlattık.
Arama günü için kısa bir kontrol listesi
Aramaya karar verdiğinizde aşağıdaki sıra size cesaret ve düzen verir:
- Telefonunuzun şarjını ve rahat konuşabileceğiniz bir yeri kontrol edin.
- Son üç ayın bahis hareketlerinden çıkardığınız net rakamı yanınızda bulundurun.
- "Ne istiyorum?" sorusuna tek cümlelik cevap hazırlayın: azaltmak mı, bırakmak mı, yakınım için mi?
- Görüşme sırasında not alın; verilen isim, tarih ve yönlendirmeleri yazın.
- Aramadan sonra gün içinde bir limit ya da kendini dışlama adımı atın, ertelemeyin.
Aramayı "yarın ararım" diyerek ertelemek çok yaygındır ve yarın çoğu zaman yeni bir erteleme getirir. Aramak için en uygun an hissettiğiniz andır. Kayıp kovalama davranışının nasıl işlediğini kayıp kovalamak yazısında okuyabilirsiniz.
Aramanın yanında bugün atabileceğiniz adımlar neler?
Danışmanlık süreci zaman alır. O sırada erişimi ve harcamayı zorlaştıran pratik önlemler oynama isteğinin geldiği anlarda araya mesafe koyar:
- Limit koyun. Hesabınızda yatırım, kayıp ve süre limiti varsa en düşük düzeye çekin. Adımları sınır koyma rehberinde bulabilirsiniz.
- Kendinizi dışlayın. Kendini dışlama (self-exclusion) talebiyle hesabınızı süreli ya da kalıcı olarak kapattırın. Yazılı talep edin ve yanıtı saklayın. Lisanssız sitelerin bu talebi uygulama yükümlülüğü yoktur, bu yüzden tek başına yeterli sayılmaz.
- Ödeme yolunu daraltın. Bankanızdan kartınızı internet alışverişine kapatmasını ya da limitini düşürmesini isteyin; kayıtlı kart bilgilerini silin.
- Tetikleyicileri kaldırın. Uygulamaları silin, bildirimleri ve kampanya mesajlarını kapatın, tahmin kanallarından çıkın.
- Para yönetimini paylaşın. Güvendiğiniz biriyle maaş günü için geçici bir düzen kurun.
Bu önlemlerin ayrıntılarını sorumlu oyun sayfasında topladık. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa beklemeyin, 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın.
Borç ve ödeme tarafı: arama sonrası mali toparlanma
Danışmanlık davranış tarafıyla ilgilenir; borç tarafı için ayrıca bir plan gerekir. Bahis için alınmış krediniz ya da kart borcunuz varsa şu sırayı izlemek işinizi kolaylaştırır:
- Tüm borçları tek bir listede toplayın: alacaklı, tutar, aylık taksit, vade.
- Önce zorunlu giderleri (kira, fatura, gıda) ayırın, kalanı borçlara bölün.
- Bankanızla ödeme yapılandırması konuşun; gecikmeden önce gitmek seçenekleri artırır.
- Sizi "borcu siler" diye arayan kişi ve sitelere para göndermeyin.
Daha ayrıntılı bir plan için kumar borcu yönetimi yazısına bakın. Önlem tarafında kumar engelleme araçları yazısı, bankacılık uygulaması ve telefon düzeyinde alınabilecek engelleri sıralıyor. Bir yakınınızın durumunu merak ediyorsanız yakını kumar oynayanlar için rehber sayfası da faydalı olur.