Oran nasıl hesaplanır: olasılık ile oran arasındaki formül
Ondalık oran, olasılığın tersidir. İki yönlü de çalışır:
- Oran = 1 / olasılık. %50 olasılık 1 / 0,50 = 2,00 oran eder.
- İma edilen olasılık = 1 / oran. 4,00 oran 1 / 4,00 = 0,25, yani %25 demektir.
Bu ilişki oranın ne ödediğini de açıklar. %25 ihtimalli bir sonuca 100 TL koyan kişi dört denemenin birinde 400 TL alırsa uzun vadede ne kazanır ne kaybeder. Bu yüzden marjsız orana adil oran denir. Operatörün işi, size adil oranın biraz altını ödemektir.
Birinci adım: olasılık tahmini neye dayanır?
Oran derleyicileri (odds compiler) ve onların kullandığı modeller, maçın her sonucuna bir yüzde atar. Futbolda yaygın yaklaşım, iki takımın beklenen gol sayısını tahmin edip olası skorların dağılımını çıkarmaktır. Maç sonucu, alt üst ve karşılıklı gol gibi pazarların hepsi aynı skor dağılımından türetilir; bu yüzden birbirleriyle tutarlıdır.
Modele giren veriler arasında takımların geçmiş performansı, ev sahibi avantajı, sakat ve cezalı oyuncular, fikstür yoğunluğu ve hava koşulları sayılabilir. Büyük liglerde veri bol olduğu için tahminler birbirine yakın çıkar. Alt liglerde ve az takip edilen sporlarda belirsizlik fazladır ve operatör bunu daha geniş bir marjla karşılar.
Tahmin ne kadar özenli olursa olsun bir olasılıktır. %50 verilen bir sonucun gerçek olasılığını kimse bilemez, çünkü maç yalnızca bir kez oynanır. Operatör tek tek maçlarda yanılabilir; işini sürdürmesini sağlayan şey isabetli tahmin değil, binlerce maça yayılan marjdır.
İkinci adım: marj eklenince oran nasıl küçülür?
Diyelim model bir maça şu olasılıkları verdi: ev sahibi %50, beraberlik %27, deplasman %23. Toplam %100. Operatör %5 marj eklemek için her olasılığı 1,05 ile çarpar ve oranı bu şişirilmiş olasılıktan hesaplar.
| Sonuç | Tahmin | Adil oran | Marjlı olasılık | Sunulan oran |
|---|
| Ev sahibi | %50 | 2,00 | %52,5 | 1,90 |
| Beraberlik | %27 | 3,70 | %28,35 | 3,53 |
| Deplasman | %23 | 4,35 | %24,15 | 4,14 |
Ev sahibine 100 TL yatıran kişi adil oranda 200 TL alacakken 190 TL alır. Aradaki 10 TL, tutan her kupondan kesilen paydır. Sunulan üç oranın terslerini topladığınızda %105 bulursunuz; marjı dışarıdan ölçmenin yolu budur. Bu ölçümün ayrıntısını tekrar etmiyoruz, oran marjı yazısında adım adım var; kendi oranlarınızı hesaplayıcıya girebilirsiniz.
Marj her sonuca eşit dağıtılmak zorunda değildir. Operatörler yüksek oranlı sürpriz sonuçlara çoğu zaman daha fazla pay yükler, bu yüzden 15,00 gibi bir oranın adil değerinden uzaklığı 1,50'lik bir orana göre daha büyük olabilir.
Üç sonuçlu ve iki sonuçlu pazarda marj farkı
Marj, seçenek sayısına göre farklı dağılır. İki sonuçlu bir pazarda (örneğin tenis maç kazananı) iki oranın tersleri toplanır, üç sonuçlu pazarda üçü. Varsayımsal oranlarla karşılaştıralım:
| Pazar | Oranlar | Terslerin toplamı | Marj |
|---|
| Tenis maç kazananı | 1,72 / 2,10 | 1,0576 | %5,7 |
| Futbol 1X2 | 2,40 / 3,25 / 3,10 | 1,0470 | %4,7 |
| Alt/üst 2,5 | 1,87 / 1,93 | 1,0529 | %5,3 |
Örnek rakamlar yalnızca hesabı göstermek için seçildi. Her pazarın marjı kendi oranlarından ayrıca çıkarılır. Hesabı yapmak için her oranı 1'e bölün, sonuçları toplayın ve 1'i çıkarın. Örneğin 1/1,72 = 0,5814 ve 1/2,10 = 0,4762 eder; toplam 1,0576 yaklaşık %5,7 marja işaret eder. Marjı küçük bulup oranı yüksek sanmak ise sık yapılan bir hatadır: marj oranın bir parçasıdır ve her kuponun içine eşit biçimde yerleşmiştir.
Üçüncü adım: piyasa oranı nasıl dengeler?
Oran yayınlandıktan sonra sabit kalmaz. İki güç onu hareket ettirir.
Para akışı. Bir sonuca beklenenden fazla bahis gelirse operatörün o sonuç gerçekleştiğinde ödeyeceği tutar büyür. Riski azaltmak için o oranı düşürür, karşı sonuçların oranını yükseltir. Böylece yeni gelen bahisler diğer tarafa yönelir.
Operatör ayrıca bahis başına ve müşteri başına üst limit koyar. Limit, oranın hatalı çıkması halinde zararı sınırlar; belirsizliği yüksek pazarlarda düşük, büyük lig maçlarında yüksek tutulur.
Rakip fiyatlar. Operatörler birbirlerinin oranlarını sürekli izler. Bir oran piyasa ortalamasından belirgin biçimde yüksek kalırsa, fiyat farkından yararlanmak isteyenlerin bahisleri oraya akar. Bu yüzden oranlar birbirine yaklaşır ve büyük maçlarda farklar çoğu zaman küçük kalır. Fiyat farklarının hangi pazarlarda açıldığına dair bir fikir için özel oran sunan siteler listesine bakabilirsiniz.
Maç saatine yaklaşırken oran neden oynar?
Açılış oranı günler öncesinden, eksik bilgiyle verilir. Kadro açıklandığında, bir oyuncunun sakatlığı kesinleştiğinde ya da yüksek tutarlı bahisler geldiğinde oran güncellenir. Maçtan hemen önceki son fiyata kapanış oranı denir ve en çok bilgiyi içeren fiyat olarak kabul edilir.
Oranın düşmesi "o sonuç kesinleşti" demek değildir. 2,10'dan 1,90'a inen bir oran, ima edilen olasılığın %47,6'dan %52,6'ya çıktığını gösterir. Sonuç hâlâ yazı tura kadar belirsizdir. Maç başladıktan sonraki değişimler ayrı bir konudur ve canlı bahis yazısında anlatılıyor.
Aynı maçın farklı sitelerde farklı oranı: bir karşılaştırma
Operatörler kendi modelini, kendi müşteri profilini ve kendi risk iştahını kullandığı için aynı maç için bile farklı oran yayımlar. Varsayımsal üç sitenin aynı karşılaşmadaki ev sahibi oranlarını karşılaştıralım:
- A sitesi 2,05, ima edilen olasılık %48,8.
- B sitesi 1,95, ima edilen olasılık %51,3.
- C sitesi 2,15, ima edilen olasılık %46,5.
Aradaki 0,20'lik fark, 100 TL için 20 TL demektir. Bu fark tek başına bir avantaj değildir; bazı sitelerin başka pazarlarda marjı yüksek tutması bu farkı dengeleyebilir. Kıyaslarken toplam marjı da hesaplayın. Oranı yüksek olan seçim her zaman daha iyi fiyat değildir ama aynı seçim için daha yüksek oran, aynı riske daha yüksek ödeme demektir. Oran listelerini yan yana görmek isterseniz özel oran sunan siteler sayfası bir başlangıç olabilir.
Ondalık, kesirli ve Amerikan oran aynı şeyi mi söyler?
Evet, yalnızca yazım farklıdır. Türkiye'de ve Avrupa'nın çoğunda ondalık oran kullanılır: 2,50 oran, yatırdığınız her 1 TL için ana para dahil 2,50 TL ödeme demektir. İngiltere'de yaygın kesirli yazımda aynı oran 3/2 olur, yani 2 birime 3 birim net kazanç. Amerikan yazımında +150 görürsünüz: 100 birime 150 birim net kazanç.
Üçünün de ima ettiği olasılık aynıdır: 1 / 2,50 = %40. Farklı biçimde yazılmış bir oranı karşılaştırmak istediğinizde önce ondalığa çevirin, sonra 1'i ona bölün.
Oran dönüştürme tablosu
Üç yazım biçimi arasında hızlı dönüşüm için tablo:
| Ondalık | Kesirli | Amerikan | İma edilen olasılık |
|---|
| 1,50 | 1/2 | -200 | %66,7 |
| 2,00 | 1/1 | +100 | %50,0 |
| 2,75 | 7/4 | +175 | %36,4 |
| 4,00 | 3/1 | +300 | %25,0 |
| 6,50 | 11/2 | +550 | %15,4 |
Ondalık orandan kesirliye geçmek için 1'i çıkarıp sadeleştirin: 2,75 - 1 = 1,75 = 7/4. Amerikan yazımında 2,00'ın üstü için (oran - 1) x 100, altı için -100 / (oran - 1) formülü kullanılır.
Oranları okurken sık yapılan hatalar
- Düşük oranı "kesin" saymak. 1,25 oran %80 civarı olasılık ima eder; beş denemenin biri tutmaz. Banko maç yazısı bunu rakamla anlatıyor.
- Marjı yok saymak. Üç sonucun terslerini toplayıp %100'ün üzerini görmek, marjı ölçmenin en basit yoludur.
- Tek siteyi referans almak. Bir sitenin yüksek göründüğü orana başka sitelerle kıyaslamadan güvenmeyin.
- Oran değişimini haber sanmak. Oranın düşmesi bazen para akışı, bazen kadro haberi, bazen de rakip sitelerin hareketidir. Nedeni ayırmak oran neden düşer, neden yükselir yazısında anlatılıyor.
- Lig farkını görmemek. Marj ligden lige değişir; ayrıntı için liglere göre marj yazısına bakın.
Oran bilgisi bütçe kararını nasıl etkilemeli?
Oranı çözmek, bahsin matematiğini anlamaya yarar; oyunu kazanılabilir kılmaz. Marjı bildiğinizde şunu da bilirsiniz: aynı tutarı çok sayıda bahse yaydığınızda ortalama kayıp, toplam oynanan tutarın marj kadar yüzdesine yaklaşır. 5.000 TL'yi üç ayda %5,5 marjla döndürürseniz ortalama kayıp yaklaşık 275 TL'dir. Bu bir tahmindir, tek tek sonuçlar bundan çok farklı çıkabilir. Bütçeyi baştan sınırlamak ve kayıp kovalamamak için bankroll yönetimi yazısındaki yöntemi okuyabilirsiniz.