Kilit simgesi neyi kanıtlar, neyi kanıtlamaz?
Kilit, girdiğiniz şifrenin ve kart bilgisinin yolda üçüncü kişilerce okunamayacağını gösterir. Bilginin ulaştığı sunucunun dürüst biri tarafından işletildiğine dair hiçbir şey söylemez.
Bugün yaygın olan alan adı doğrulamalı sertifikalar ücretsizdir ve dakikalar içinde alınır. Sertifika kuruluşu yalnızca başvuranın o alan adını kontrol ettiğini teyit eder; şirketin kimliğine, lisansına ya da niyetine bakmaz. Bir markanın adını bir harf değiştirerek taklit eden sahte sitenin de geçerli bir sertifikası ve kilidi olur. Sahte giriş sayfalarının büyük bölümü bu yüzden kilitli görünür.
Tersi ise anlamlıdır: kilit yoksa ya da tarayıcı "güvenli değil" uyarısı gösteriyorsa o sayfaya hiçbir bilgi yazmayın.
Site adresi doğrulama: alan adı hangi kısımdır?
Adres çubuğundaki metnin tamamı alan adı değildir. Asıl alan adı, ilk eğik çizgiden önceki bölümde, uzantının hemen solundaki kelimedir. Onun solundaki her şey alt alan adıdır ve sahibi tarafından istenildiği gibi adlandırılabilir.
- ornekmarka.com/giris adresinde alan adı ornekmarka.com'dur.
- ornekmarka.guvenli-giris.com adresinde alan adı guvenli-giris.com'dur. Baştaki "ornekmarka" yalnızca bir etikettir ve o markayla ilgisi olmayabilir.
- guvenli-giris.com/ornekmarka adresinde de alan adı guvenli-giris.com'dur; marka adı sadece bir klasör ismidir.
Mobil tarayıcılar uzun adresleri kısaltarak gösterir. Adres çubuğuna dokunup metnin tamamını açmadan karar vermeyin.
Harf harf okurken hangi benzer karakterlere bakmalısınız?
Taklit adresler, gözün hızlı okurken düzelttiği küçük farklara dayanır. En sık kullanılan yöntemler şunlardır:
| Yöntem | Nasıl görünür |
|---|
| Benzer harf çifti | "m" yerine yan yana "r" ve "n"; "w" yerine iki "v" |
| Harf yerine rakam | "o" yerine sıfır, küçük "l" yerine 1 rakamı |
| Büyük ı ve küçük L | Büyük "I" ile küçük "l" birçok yazı tipinde aynı çizgidir |
| Eksik ya da fazla harf | Çift harfin tek yazılması, sona eklenen "s" ya da rakam |
| Araya tire ya da kelime | Marka adının yanına "giris", "bonus", "destek" gibi ekler |
| Farklı uzantı | Aynı ad, başka bir uzantıyla kaydedilmiş |
| Başka alfabeden harf | Latin "a" yerine Kiril "а"; ekranda ayırt edilemez |
Son satırdaki yöntem gözle yakalanamaz. Tarayıcılar bu tür karışık alfabeli adresleri çoğu zaman "xn--" ile başlayan bir biçimde gösterir. Adres çubuğunda bu öneki görürseniz adres göründüğü gibi değildir. Şüphe duyduğunuz adresi düz bir metin düzenleyiciye yapıştırıp yazı tipini değiştirmek benzer karakterleri ortaya çıkarır.
Örnek inceleme: şüpheli bir adres nasıl okunur?
Aşağıdaki adresler uydurmadır ve yalnızca okuma alışkanlığını göstermek için yazılmıştır. Her satırda ilk iş alan adını, yani uzantının solundaki son kelimeyi bulmaktır.
| Gördüğünüz adres | Gerçek alan adı | Değerlendirme |
|---|
| https://ornekmarka.com/giris | ornekmarka.com | Marka adıyla eşleşiyor; yine de adresin size nereden geldiğine bakın |
| https://ornekmarka-giris.com | ornekmarka-giris.com | Marka adına ek yapılmış, farklı bir alan adı |
| https://giris.ornekmarka.net.kayit-sayfasi.com | kayit-sayfasi.com | Soldaki uzun kısım yalnızca etiket, asıl sahip sağdaki ad |
| https://ornekrnarka.com | ornekrnarka.com | "m" yerine "r" ve "n" yan yana yazılmış |
| https://0rnekmarka.com | 0rnekmarka.com | Baştaki "o" yerine sıfır kullanılmış |
Bu kontrolü ilk kez yapıyorsanız adresi bir metin düzenleyiciye yapıştırıp büyütmek işe yarar. Düz yazı tipinde "rn" ile "m" arasındaki fark daha rahat görülür. Gözle okuduğunuz adres size yakından tanıdık geldiği için beyniniz eksik harfi kendiliğinden düzeltir; bu yüzden yavaş ve harf harf okumak gerekir.
SSL sertifikası kontrol adımları: ayrıntıda neye bakılır?
- Adres çubuğunun solundaki kilit ya da ayar simgesine tıklayın.
- "Bağlantı güvenli" satırını açın ve sertifika ayrıntılarını gösteren seçeneğe girin.
- Kime verildiğine bakın. Buradaki alan adı, adres çubuğundakiyle harfi harfine aynı olmalıdır.
- Kuruluş alanını kontrol edin. Boşsa sertifika yalnızca alan adını doğrular, arkasındaki şirketi değil.
- Geçerlilik tarihlerine bakın. Süresi dolmuş sertifika için tarayıcı zaten tam sayfa uyarı verir.
Başlangıç tarihi birkaç gün öncesini gösteren bir sertifika tek başına bir şey kanıtlamaz, çünkü sertifikalar düzenli yenilenir. Yine de adresi yeni duyduğunuz, size mesajla gelen bir sitede diğer işaretlerle birlikte değerlendirmeye değer bir bilgidir.
Tarayıcı "bağlantınız gizli değil" gibi tam sayfa bir uyarı gösterdiğinde "yine de devam et" seçeneğini kullanmayın. Bu uyarı, sertifikanın o adresle eşleşmediği ya da tanınmayan bir kaynaktan geldiği anlamına gelir.
Alan adı sorgusu ve alan adı yaşı ne söyler?
Bir alan adının ne zaman kaydedildiğini ve kimin adına kayıtlı olduğunu halka açık sorgu hizmetleriyle görebilirsiniz. Çıkan bilgi tek başına karar vermeniz için yeterli değildir ama bir ipucudur.
- Kayıt tarihi: Birkaç gün önce kaydedilmiş bir alan adı, "yıllardır hizmet veriyoruz" diyen bir sitede dikkat çekicidir. Yeni olmak tek başına kötü değildir; çünkü markalar yeni alan adı alır. Ama iddiayla çelişen tarih tereddüt yaratmalıdır.
- Kayıt sahibi: Birçok kayıt hizmeti sahip bilgisini gizler. Gizli olması kusur değildir, ama bilgi açıkça yazılıysa sitedeki şirket adıyla eşleşip eşleşmediğine bakılabilir.
- Geçerlilik süresi: Alan adı yalnızca bir yıllığına alınmışsa uzun vadeli bir işletme izlenimi vermez; yine de bu ölçüt tek başına anlam taşımaz.
Yaş ve sahip bilgisi ancak diğer işaretlerle birlikte anlam kazanır. Lisans bilgisinin doğrulanması için lisans sorgulama rehberine, sitenin diğer sahte belirtilerine sahte bahis sitesi belirtileri yazısına bakın.
Yer imi kullanmak neden en sağlam alışkanlık?
Taklit sitelere çoğunlukla bir bağlantıya tıklayarak gidilir: SMS, sosyal medya mesajı, e-posta ya da arama sonuçlarının üstünde çıkan reklam. Adresi bir kez dikkatle doğrulayıp yer imi olarak kaydederseniz sonraki ziyaretlerde bu kanalların hiçbirine ihtiyaç kalmaz ve harf oyunlarına düşme ihtimaliniz ortadan kalkar.
- Size gönderilen "yeni adres" mesajlarındaki bağlantılara tıklamayın. Bu, taklit sitelerin en sık kullandığı tuzaktır.
- Şifre yöneticisi kullanıyorsanız bir işaret daha kazanırsınız: yönetici, kayıtlı alan adıyla eşleşmeyen sayfada şifreyi otomatik doldurmaz. Doldurma teklifi gelmiyorsa adresi yeniden okuyun.
- Giriş yaptıktan sonra bakiyeniz, geçmiş işlemleriniz ya da kullanıcı adınız görünmüyorsa şifrenizi başka bir cihazdan hemen değiştirin.
Telefonda dikkat edilecek ek noktalar mobil güvenlik yazısında yer alıyor.
Adres ve sertifika temiz çıktı, sonra ne kontrol edilir?
Doğru adreste olmak, sitenin kendisinin sorunsuz olduğu anlamına gelmez. Adres kontrolü yalnızca taklitleri eler. Lisans bilgisinin doğrulanabilir olması, ödeme sayfasının aynı alan adında kalması ve çekim koşullarının açıkça yazılması ayrı sorulardır.
Para yatırma adımında adres çubuğuna yeniden bakın. Ödeme için bambaşka bir alan adına yönlendirildiyseniz ve o adres bilinen bir ödeme kuruluşuna ait değilse işlemi durdurun. Bu aşama için ödeme güvenliği kontrol listesini, taklit sitelerin diğer işaretleri için sahte site rehberini kullanabilirsiniz.
Adres kontrolünde sık yapılan hatalar ve kısa kontrol listesi
Doğru bilgiyi bilmek yetmez; kontrolün hangi anda atlandığı da önemlidir. Sık görülen hatalar şunlardır:
- Mesajla gelen bağlantıya tıklayıp adres çubuğuna hiç bakmamak.
- Arama sonuçlarında en üstteki reklamı resmi adres sanmak. Reklam alanı satın alınır; sıralama güvenilirlik göstermez.
- Telefonda kısaltılmış adresi tam okumadan karar vermek.
- Kilit simgesini görünce kontrolü bırakmak.
- Ödeme sayfasında alan adının değiştiğini fark etmemek.
Her yeni siteye girmeden önce şu beş adım yeter:
- Adresi mesajdan değil, kendiniz yazarak ya da güvendiğiniz bir kayıttan açın.
- Alan adını uzantının solundan sağa harf harf okuyun.
- Sertifika ayrıntısında "kime verildi" satırını adres çubuğuyla karşılaştırın.
- Giriş yapmadan önce sayfanın alt kısmındaki şirket ve lisans bilgisine bakın.
- Doğruysa yer imine ekleyin, bir daha mesajdaki bağlantıya ihtiyaç duymayın.
Başka kanallardan gelen "yeni adres" duyurularını nasıl değerlendireceğinizi güncel giriş adresleri sayfasında ve sahte site nasıl anlaşılır rehberinde bulabilirsiniz. Telefon ayarlarını da gözden geçirmek isterseniz güvenlik merkezine bakın.